موسسه‌ی ارتقای ظرفیت مدنی معرفت

موسسه‌ی ارتقای ظرفیت مدنی معرفت، در سال ۱۳۹۱ به عنوان یک نهاد غیرانتفاعی، ثبت وزارت اقتصاد، وزارت مالیه و وزارت معارف جمهوری اسلامی افغانستان است. قبل از این تاریخ، معرفت از سال ۱۳۸۵، تحت نام شورای اجتماعی سرپرستی لیسه‌ی عالی معرفت، به عنوان یک نهاد خیریه‌ی اجتماعی در وزارت عدلیه ثبت بود و از سال ۱۳۸۷ به عنوان یک نهاد غیرانتفاعی دارای معافیت مالیاتی در وزارت مالیه و وزارت معارف، از رهبری و مدیریت منابع و فعالیت‌های معرفت نمایندگی می‌کرد.

فعالیت‌های معرفت در سال ۱۳۷۵ از شهر راولپندی پاکستان در میان مهاجرینی که اغلب آن‌ها شغل قالین‌بافی داشتند، شروع شد. تا سال ۱۳۸۰، معرفت در شهرهای راولپندی، اتک و پشاور شش شعبه‌ی تعلیمی داشت و مجموعاً حدود شش هزار دانش‌آموز دختر و پسر از برنامه‌های تعلیمی و تربیتی این نهاد برخوردار می‌شدند.

پس از سقوط رژیم طالبان، معرفت در ماه حمل سال ۱۳۸۱ به کابل انتقال یافت و با ۳۷ دانش‌آموز، هشت معلم و ۳۵۰۰۰ روپیه‌ی پاکستانی که معادل ۵۶۰ دالر امریکایی بود، فعالیتش را در یک حویلی کوچک در پل خشک دشت برچی که اکنون مربوط ناحیه‌ی سیزدهم امنیتی است، آغاز کرد. از میان معلمان معرفت، پنج نفر طلبه‌ی علوم دینی، دو نفر فارغ صنف دوازدهم و یک نفر دگروال نظامی بود. معرفت، با شعار «آگاهی، آزادی و برابری»، پاسخ‌گویی به نیاز یک جامعه‌ی جنگ‌زده و متأثر از فرهنگ خشونت و نفرت و انتقام را عمده‌ترین رسالت خود در دوره‌ی پساطالبان انتخاب کرد و با رویکرد تفکر خلاق در یک نظام مبتنی بر آموزش مدنی و برنامه‌ی «رشد سریع»، الگوی جدیدی را در عرصه‌ی معارف کشور پی‌ریزی کرد.

اکنون (سال ۱۳۹۵) معرفت حدود ۳۵۰۰ دانش‌آموز دارد که در دوره‌ی کودکستان، دوره‌ی رسمی مکتب از صنف اول الی دوازدهم، دوره‌ی رشد سریع از صنف اول الی ششم و دوره‌ی آموزش بزرگ‌سالان از صنف اول الی نهم درس می‌خوانند. تا کنون یانزده دوره از فارغان معرفت با موفقیت تقریباً صددرصدی وارد دانشگاه‌های مختلف کشور شده اند. جمعاً ۱۷۹ نفر در مقاطع مختلف کوتاه‌مدت و درازمدت بورسیه‌ی تحصیلی گرفته و به خارج از کشور رفته اند. از این جمله ۲۶ نفر از صنف یازدهم تا دوره‌ی دانشگاه در امریکا تحصیل می‌کنند که در میان آن‌ها دانش‌جویانی در دانشگاه‌هایی همچون تفتس، براون و ناردویسترن شامل اند. جمع زیادی از دانش‌آموختگان معرفت در کشورهایی هم‌چون بنگلادیش، جاپان، ترکیه، قزاقستان، قرغیزستان، کوریای جنوبی، هند، پاکستان، ایران، تایلند، انگلستان، جرمنی، سویدن، روسیه، فرانسه و استرالیا از دوره‌ی لیسه تا مقطع ماستری مشغول تحصیل اند.

به همین ترتیب، جمعی کثیری از دانش‌آموختگان معرفت، با درجه‌ی لسانس و ماستری از دانشگاه‌های معتبر در داخل و خارج کشور، اکنون به عنوان کادرهای موفق در نهادهای دولتی به شمول اداره‌ی امور ریاست جمهوری، شورای امنیت ملی، د افغانستان بانک و وزارت‌خانه‌های مختلف ایفای وظیفه می‌کنند. هم‌چنین، جمع زیادی از دانش‌آموختگان و کادرهای باتجربه‌ی معرفت با ایجاد و مدیریت نهادهای موفقی هم‌چون لیسه‌ی خصوصی پگاه، کوشان و تلاش، از پیش‌گامان آموزش و پرورش معیاری در کشور محسوب می‌شوند.

معرفت، علاوه بر برنامه‌های رسمی آموزشی در مکتب، دارای دیپارتمنت‌های موسیقی، سمعی و بصری، نقاشی و گالری هنری، رادیو، مجله‌ی ماهانه، و صنف‌های ویژه‌ی آموزش حرفه و فن است که ده‌ها دانش‌آموز را در پرورش و فعلیت‌بخشیدن استعدادهای آنان کمک می‌کند. اکادمی زبان‌های بین‌المللی که عجالتاً زبان‌های انگلیسی و چینایی و کوریایی در آن تدریس می‌شود، یکی از بخش‌های مهم در زیرمجموعه‌ی برنامه‌های معرفت است. این اکادمی در رهنمایی و کمک دانش‌آموختگان معرفت برای اخذ بورسیه‌های تحصیلی نقش کلیدی داشته است.

شورای دانش‌آموزان معرفت با انجمن‌های مختلف در بخش صحت و بهداشت، ورزش، برگزاری محافل و محیط زیست تمام برنامه‌های ادبی، هنری، علمی، آموزشی و خدمات اجتماعی معرفت را رهبری و مدیریت می‌کنند. شورای نظم و انضباط دانش‌آموزان امور مرتبط با نظم و انضباط مکتب را بر عهده دارد. همه ساله دو بار، قبل از امتحان چهارونیم‌ماهه و قبل از امتحان سالانه، پارلمان دانش‌آموزان برگزار می‌شود و در آن دو دو نفر نماینده‌ی منتخب دانش‌آموزان از پایه‌های اول الی دوازدهم تمام امور و فعالیت‌های مکتب، به شمول کارکردهای معلمان و مسوولان اداری و خدماتی را مورد نقد و بررسی قرار می‌دهند. این پارلمان در هر دوره سه روز دوام می‌کند و نمایندگان دانش‌آموزان نظریات، پیشنهادات و انتقادات خود را مطرح نموده و مسوولان امور به نوبه‌خود به همه‌ی آن‌ها پاسخ یا ترتیب اثر می‌دهند. انجمن اولیا و مربیان معرفت که مرکب از نمایندگان منتخب از میان اولیای دانش‌آموزان است بر تمام برنامه‌های معرفت اشراف و نظارت دارند و به عنوان بازوی حمایت‌کننده‌ی معرفت عمل می‌کنند. اعضای این انجمن، همه ساله در چوکات یک لایحه و طرزالعمل مشخص کاری انتخاب شده و فعالیت‌های خود را به پیش می‌برند.

ساختمان معرفت در ساحه‌ای به مساحت دو جریب و هفت بسوه در گلستان معرفت، واقع در پل خشک دشت برچی، از مربوطات ناحیه‌ی سیزدهم شاروالی کابل موقعیت دارد. این ساختمان دارای حدود یک صد و بیست صنف مجهز درسی و دفاتر اداری، سالن‌های کنفرانس و یک ادیتوریم بزرگ با گنجایش هزار و پنج‌صد اشتراک کننده است. لابراتوارهای فزیک و کیمیا و بیولوژی، صنف کمپیوتر، کتابخانه‌ای با حدود ۱۵۰۰۰ عنوان کتاب و یک سالن بزرگ مطالعه نیز سهولت خوبی برای موفقیت برنامه‌های تعلیمی و تربیتی معرفت محسوب می‌شوند. مجموع سرمایه‌ها و امکانات و تجهیزات معرفت مبلغی بیشتر از سه میلیون دالر امریکایی برآورد شده که تمام آن از سال ۱۳۸۵ وقف این نهاد تعلیمی و تربیتی بوده و به عنوان سرمایه و امکان اجتماعی مورد حراست و بهره‌برداری قرار دارد.

مجمع عمومی معرفت دارای ۲۵ عضو بوده که در ترکیب آن جمعی از شخصیت‌های متنفذ اجتماعی، فرهنگی و علمی از اقشار مختلف جامعه شمولیت دارند. اعضای هیأت مدیره مرکب از ۱۱ نفر بوده و از میان اعضای مجمع عمومی برای سه سال انتخاب می‌شوند و رهبری تمام برنامه‌ها و فعالیت‌های معرفت را بر عهده دارند. هیأت مدیره، به عنوان هیأت امنای این نهاد مدنی و فرهنگی، از عضویت و فعالیت‌های خود در معرفت، هیچ‌گونه امتیاز مادی دریافت نمی‌کنند و تمام خدمات شان را به طور رضاکارانه انجام می‌دهند.

بودجه‌ی سالانه‌ی معرفت، حدود ۷۰ میلیون افغانی است. ۲۶۰ نفر به عنوان کارمندان تدریسی، اداری و خدماتی معرفت از معاش منظم ماهوار که به طور متوسط حدود ۲۰ هزار افغانی می‌شود، برخوردار می‌شوند. معاش کارمندان و سایر هزینه‌های جاری معرفت از مدرک فیس ماهوار دانش‌آموزان و مساعدت‌های جنبی شخصیت‌های اجتماعی و تاجران ملی تأمین شده و در طول دوازده ماه، بدون وقفه و کسری پرداخت می‌شود. تمام مبادلات پولی معرفت، از اخذ فیس تا پرداخت معاشات و هزینه‌های جاری به کمک بانک بین‌المللی افغانستان (AIB) انجام می‌یابد.

معرفت پروژه‌های مرتبط با زیرساخت‌ها و تأمین تجهیزات خود را از طریق سهم‌گیری و مساعدت شخصیت‌های انفرادی از داخل و خارج کشور تطبیق نموده و تا کنون از منابع دولتی و موسسات کمک‌کننده‌ی بین‌المللی هیچ‌گونه مساعدتی دریافت نکرده است. صندوق‌تعاونی معرفت همه‌ساله بیش از ۴۵۰ دانش‌آموز مستحق و بی‌بضاعت را تحت حمایت خود قرار می‌دهد. وجه این صندوق نیز از مدرک عواید عادی معرفت و مساعدت‌ها و سهم‌گیری‌های انفرادی در داخل و خارج کشور تأمین می‌شود.

معرفت تمام نصاب تعلیمی وزارت معارف را تطبیق نموده و در برنامه‌های خود مطابق نورم، لوایح و مقررات وزارت معارف عمل می‌کند. در بخش زبان دری کتاب‌های ممد درسی توسط کادرهای معرفت تألیف شده که به عنوان یک برنامه‌ی تقویتی از آن‌ها استفاده می‌شود. معرفت در بخش برنامه‌های آموزشی دارای یک شورای علمی، مشاوره‌ی روانی – رفتاری، دفتر مشاوره‌ی بورسیه‌های تحصیلی، بورد ارزش‌یابی مرکب از هشت نفر کادرهای متخصص در امور آموزشی، هفت دیپارتمنت مختلف، بخش مدیریت، معاونت تدریسی، معاونت اداری و امور دانش‌آموزان و شش سرمعلمیت در دوره‌های مختلف است. معرفت تا سال ۱۳۹۰ برنامه‌های ویژه‌ای را در بخش‌های انسان‌شناسی، دموکراسی، حقوق بشر، اخلاق، فلسفه و مطالعات اجتماعی داشت که همه به دستور رسمی معینیت تدریسی وزارت معارف از برنامه‌های این نهاد حذف شدند. برنامه‌های مرتبط با بخش دخترانه، اصول صنفی، آمادگی کودکستان و آموزش بزرگسالان (بخش خانم‌ها) در قبل از ظهر و برنامه‌های مرتبط با بخش پسرانه و آموزش بزرگسالان (بخش آقایان) در بعد از ظهر تطبیق می‌شود. برنامه‌های آمادگی کانکور، کلاس‌های تقویتی، اکادمی زبان‌های بین‌المللی، آموزشگاه معرفت و رشد سریع در تمام روز جریان می‌یابد. دانش‌آموزان در امور جنبی و عمومی مکتب به طور مشترک فعالیت داشته و تمام مسوولیت‌های خود را از طریق شورای دانش‌آموزان به پیش می‌برند.

معرفت در سال ۱۳۹۱ در ارزیابی وزارت معارف، عنوان برترین مکتب خصوصی کابل، در سال ۱۳۹۲ جایزه‌ی معلم برتر اصول صنفی را در میان مکاتب خصوصی کابل دریافت کرد و یکی از ده معلم برتر جهان در مسابقات بین‌المللی موسسه‌ی وارکی انگلستان از میان معلمان معرفت انتخاب شد.

معرفت در سال ۱۳۹۳ ساختار اداری و مالی خود را به طور کامل نوسازی کرد تا برای هرگونه تفتیش و بازرسی از طریق مراجع ملی و بین‌المللی آمادگی داشته و فعالیت‌ها و اجرائات آن به طور شفاف، مطابق اصول و نورم‌های مدرن اداری و سازمانی انجام شود. در سال ۱۳۹۴، طرح برنامه‌ی راهبردی پنج‌ساله و ده‌ساله‌ی معرفت ریخته شد و چشم‌انداز روشنی برای فعالیت‌ها و توسعه‌ی برنامه‌های تعلیمی و تربیتی معرفت معین گردید.

برنامه‌ی ویژه‌ی «رویای معرفت» که به تاریخ ۱۵ دلو ۱۳۹۴ طرح کلی برنامه‌ی راهبردی معرفت برای ده سال آینده را اعلام کرد. معرفت امیدوار است که با تطبیق این برنامه‌ی راهبردی، سهم شایسته‌تر خود را در رشد معارف و بهبودی وضعیت علمی و فرهنگی کشور ادا نماید.