مکتب سواد حیاتی معرفت

 مکتب سواد حیاتی معرفت

الفبا را یاد بگیر.

کافی نیست؛ اما یاد بگیر.

مگذار دلسردت کنند.

تو باید رهبری را به دست گیری.

سوادآموزی و بلند بردن سطح آگاهی افراد یک جامعه، بهترین راه به سوی مدنیت و پیشرفت شناخته شده است. یکی از عواملی که جامعه را به طور مستمر در حال تغییر وتوسعه قرار می‌دهد، گسترش آگاهی و سواد در جامعه است. افغانستان در طول تاریخ معاصر خود، در بخش آموزش و پرورش نگاه علمی و اصول‌مند نداشته است. از طرفی دیگر، در طول تاریخ اقشار مختلف جامعه از سواد محروم بوده و در اثر استیلای نظام استبدادی میلیون‌ها انسان عمر خود را دور از آگاهی، تفکر، خلاقیت و هویت به سر رساندند و هیچ نوشته‌ای از خود بر جا نگذاشتند. برعلاوه، جنگ‌های داخلی در کشور نیز شیرازه‌های نظام آموزش و پرورش را از بین برد و به سیر رشد و پیشرفت جامعه آسیب زیادی وارد کرد.

سنت‌های اجتماعی و برداشت‌های سنتی و غیرعقلانی از آموزه‌های مذهبی عامل دیگری بود که سواد و آگاهی را در جامعه عقیم ساخت و این معضل مخصوصاً برای زنان دست‌وپاگیری فراوانی خلق کرد. در زمان طالبان ستیزه با آموزش و پرورش زنان بخشی از سیاست رسمی نظام شد و مکاتب و مراکز آموزشی برای زنان قدغن گردید.

با آغاز تاریخ جدید کشور و ایجاد نظام نوین مبتنی بر دموکراسی و ارزش‌های مدنی، رفع خلای آموزش و پرورش به اولویت مهم جامعه تبدیل شد. لیسه‌ی عالی معرفت یکی از ابتکارهای موثر در عرصه‌ی آموزش و پرورش محسوب می‌شود که در افغانستان جدید با تکیه بر نورم‌ها و معیارهای نوین آغاز به فعالیت کرد و رفته رفته سهم ارزنده‌ای در تغییر نگاه فرهنگی جامعه و ایجاد و گسترش فضای آموزشی ایفا نمود.

مکتب سواد حیاتی معرفت در واقع ادامه‌ی سایر فعالیت‌های این نهاد در عرصه‌ی آموزش و پرورش سالم در جامعه بود. این ابتکار زمینه‌ی آن را فراهم ساخت تا زمینه‌ی تربیت و آموزش از حصار مکتب بیرون شده و تمام عرصه‌های حیات خانواده‌ها را شامل شود. تغییر در رفتار جامعه مستلزم تغییر در نگاه فرهنگی جامعه است. نگاه فرهنگی جامعه با برجسته‌شدن حضور و نقش فعال زنان امکان‌پذیر است. مکتب سواد حیاتی معرفت از این رهگذر، نه تنها در عرصه‌ی تعمیم آموزش و آگاهی نقش دارد، بلکه در تغییر نگاه فرهنگی جامعه نیز سهم می‌گیرد.

برنامه‌ی سواد حیاتی معرفت، در بهار سال ۱۳۸۸ خورشیدی آغاز شد. دانش‌آموزان سوادآموزی روزانه سه ساعت درسی درس می‌خواندند و در ابتدا بیشتر مضامینی تدریس می‌شد تا دانش آموزان را در خواندن و نوشتن کمک کند. در یک برنامه‌ی ویژه و سریع، سه صنف درسی در یک سال تمام می‌شد. در صنوف بالاتر مضامین انسان‌شناسی، حقوق بشر و دموکراسی نیز شامل نصاب تعلیمی شد تا دانش‌آموزان را در عرصه‌ی تفکر خلاق و آموزش مهارت‌های زندگی نیز کمک کند. دانش‌آموزان بعد از سپری کردن امتحان ورودی در صنف‌هایی که متناسب با توان درک شان بود، جذب می‌شدند. فیس هر دانش‌آموز در هر ماه ۶۰ افغانی بود و کسر بودجه‌ی این برنامه از طرف صندوق تعاونی معرفت به صورت یارانه جبران می‌شد.

از سال ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۳ خورشیدی برنامه‌های سوادآموزی معرفت، به طور غیررسمی ادامه داشت. در این مدت دانش‌آموزان زیادی که به صنف ششم تا هشتم رسیده بودند، به مکاتب رسمی معرفی شدند تا به درس‌های خود ادامه دهند. کار ثبت و راجستر مکتب سواد حیاتی معرفت در زمستان ۱۳۹۳ خورشیدی آغاز شد و در بهار ۱۳۹۴ خورشیدی این برنامه به طور رسمی در چوکات وزارت معارف کشور ثبت گردید.

در سال ۱۳۹۴ خورشیدی مکتب سوادحیاتی معرفت بیش از ۲۰۰ دانش‌آموز را در سنین ۱۵ الی ۴۵ ساله از صنف اول تا هشتم تحت پوشش برنامه‌های تعلیمی خود داشت. فیس ماهوار دانش‌آموزان در این سال از ۳۰۰  الی ۴۵۰ افغانی بود و نصاب کامل آموزش و پرورش، همه روزه طی پنج ساعت درسی تطبیق می‌شد. برنامه‌های مکتب سواد حیاتی معرفت، براساس لایحه و نصاب تعلیمی وزارت معارف اجرا می‌شود.

در سال تعلیمی ۱۳۹۵، مطابق برنامه‌ی راهبردی معرفت، مکتب سواد حیاتی نیز در وقت درسی معمول معرفت تنظیم شده و تمام برنامه‌های آن‌ مطابق نورم‌ها و اصول کلی نظام معرفت به پیش می‌رود. کلاس‌های درسی سواد حیاتی با سقف ۲۰ نفر دانش‌آموز در هر صنف تنظیم می‌شود و برنامه‌های نظارت و ارزیابی کیفیت درسی آن مطابق نورم‌های بورد نظارت و ارزیابی معرفت، صورت می‌گیرد.